Sommige kinderen hebben van nature de behoefte om de leiding te nemen. Ze willen graag bepalen wat er gebeurt, als eerste iets zeggen of de toon zetten in een groep. Dat kan een mooie eigenschap zijn: het laat zien dat een kind zelfvertrouwen heeft, initiatief toont en enthousiast is. Toch kan deze drang om steeds het voortouw te nemen ook problemen opleveren. Wanneer een kind voortdurend het middelpunt van de aandacht wil zijn, kan dat botsen met leeftijdsgenoten. Ouders zien dan soms met lede ogen aan hoe hun kind moeite heeft om vrienden te maken of te houden.

Wat betekent het om ‘haantje de voorste’ te zijn?

De uitdrukking haantje de voorste wordt vaak gebruikt voor iemand die graag vooroploopt, de leiding neemt of zichzelf op de voorgrond plaatst. Bij kinderen uit zich dat bijvoorbeeld in steeds als eerste willen antwoorden in de klas, de baas willen spelen tijdens spelletjes of anderen corrigeren. Vaak bedoelt het kind het niet verkeerd: het heeft simpelweg veel energie, een sterke wil of een groot rechtvaardigheidsgevoel. Toch kan het gedrag door andere kinderen als dominant of betweterig worden ervaren.

Waarom gedragen sommige kinderen zich zo?

Er kunnen verschillende oorzaken zijn waarom een kind altijd de leiding wil nemen. Temperament speelt een grote rol: sommige kinderen hebben van nature een extraverte, assertieve persoonlijkheid. Ze voelen zich prettig als ze de controle hebben. Daarnaast kunnen ervaringen thuis of op school invloed hebben.

Een kind dat thuis veel vrijheid krijgt of gewend is dat het zijn zin krijgt, kan datzelfde gedrag in sociale situaties vertonen. Ook perfectionisme of onzekerheid kan erachter zitten. Een kind dat bang is om iets fout te doen, probeert soms de leiding te nemen om de situatie beter te kunnen sturen. In andere gevallen is het een manier om aandacht te krijgen of om zich veilig te voelen in een groep.

De gevolgen voor vriendschappen

Hoewel leiderschap een waardevolle eigenschap is, kan het sociale problemen opleveren als een kind te vaak de touwtjes in handen wil houden. Andere kinderen kunnen het gevoel krijgen dat er geen ruimte is voor hun ideeën of gevoelens. Ze trekken zich dan terug of zoeken liever andere speelmaatjes op.

Ook kan een ‘haantje de voorste’ onbedoeld overkomen als bazig of ongezellig. Bijvoorbeeld als het kind steeds zegt wat er moet gebeuren of boos wordt wanneer iets niet op zijn manier gaat. Hierdoor kan het moeilijk worden om hechte vriendschappen op te bouwen, omdat gelijkwaardigheid – een belangrijke basis voor vriendschap – ontbreekt.

Signalen om op te letten

Ouders merken vaak dat hun kind moeite heeft met sociale contacten wanneer het regelmatig alleen speelt of klaagt dat anderen niet met hem of haar willen spelen. Ook kunnen leerkrachten aangeven dat er conflicten zijn tijdens groepsopdrachten of dat het kind snel gefrustreerd raakt als het niet mag bepalen.

Andere signalen kunnen zijn:

  • moeite met luisteren naar anderen;
  • vaak conflicten tijdens spel of samenwerking;
  • teleurstelling of boosheid als het kind niet gekozen wordt;
  • weinig uitnodigingen voor feestjes of speelafspraken.

Wat kun je als ouder doen?

Een kind dat altijd de leiding wil nemen, heeft niet per se verkeerd gedrag. Het gaat vooral om het vinden van balans. Ouders kunnen op verschillende manieren helpen om sociale vaardigheden te versterken zonder het zelfvertrouwen te ondermijnen.

1. Benoem positief gedrag

Leg de nadruk op momenten waarop je kind goed samenwerkt of anderen laat meepraten. Een compliment werkt beter dan een verwijt. Zeg bijvoorbeeld: “Ik zag dat je Emma liet kiezen wat jullie gingen spelen, dat was erg aardig van je.”

2. Leer luisteren en om de beurt praten

Oefen thuis met gesprekken waarin iedereen zijn beurt krijgt. Door middel van spelletjes of gezinsmomenten kan een kind leren wachten tot de ander is uitgesproken.

3. Geef ruimte aan fouten

Een kind dat altijd de leiding neemt, vindt het vaak moeilijk om ongelijk te hebben. Door als ouder te laten zien dat fouten maken normaal is, leert het kind dat controle niet altijd nodig is.

4. Stimuleer samenwerking in plaats van competitie

Kies activiteiten waarbij samenwerken centraal staat, zoals een gezamenlijke puzzel of een teamspel. Bespreek na afloop hoe fijn het was dat iedereen iets bijdroeg.

5. Bespreek gevoelens en perspectieven

Help je kind begrijpen hoe anderen zich voelen. Stel vragen als: “Hoe denk je dat Sam zich voelde toen jij het plan veranderde?” Zo leert het kind empathie en zelfreflectie.

De rol van school en begeleiding

Leerkrachten spelen een belangrijke rol bij het aanleren van sociale vaardigheden. Zij kunnen helpen door groepsopdrachten zo in te delen dat ieder kind een passende rol krijgt. Als een kind structureel moeite heeft met sociale interactie, kan de intern begeleider of schoolpsycholoog ondersteuning bieden.

Ook sociale vaardigheidstrainingen kunnen helpen. Daarin leren kinderen om op een positieve manier leiding te nemen, samen te werken en rekening te houden met anderen. Ouders worden vaak betrokken bij deze trainingen, zodat ze het geleerde thuis kunnen versterken.

Een kwestie van balans

Kinderen die graag voorop willen lopen, hoeven niet te veranderen in stille volgers. Het gaat erom dat ze leren wanneer het gepast is om initiatief te nemen en wanneer het goed is om ruimte te geven aan anderen. Als die balans wordt gevonden, kunnen de kwaliteiten van een ‘haantje de voorste’ juist tot bloei komen: zelfvertrouwen, enthousiasme en leiderschap – zonder dat dit ten koste gaat van vriendschappen.

Door geduld, positieve begeleiding en begrip kunnen ouders hun kind helpen om niet alleen de eerste te willen zijn, maar ook een goede vriend. Want uiteindelijk draait het er niet om wie er vooraan staat, maar of iedereen zich gezien en gehoord voelt.

Afbeelding: Freepik