De term microplastics duikt de laatste jaren steeds vaker op. In voeding, in water, in de lucht – eigenlijk lijken deze piepkleine plasticdeeltjes overal te zitten. Dat roept vragen op, zeker als het gaat om gezondheid. Eén van de zorgen die steeds vaker wordt uitgesproken: wat doen microplastics met onze vruchtbaarheid? Hoewel onderzoek nog volop gaande is, groeit het aantal aanwijzingen dat microplastics invloed kunnen hebben op ons lichaam. En daarmee mogelijk ook op onze hormonen en voortplanting.

Wat zijn microplastics eigenlijk?

Microplastics zijn kleine stukjes plastic die kleiner zijn dan 5 millimeter. Ze ontstaan doordat grotere plastic producten langzaam afbreken, maar ze worden ook bewust geproduceerd, bijvoorbeeld in cosmetica of schoonmaakmiddelen. Inmiddels zijn ze overal terug te vinden: in drinkwater, zeevruchten, groenten en zelfs in de lucht die we inademen.

Onderzoekers hebben microplastics inmiddels ook aangetroffen in het menselijk lichaam, zoals in bloed, longen en zelfs in de placenta. Dat betekent dat ze niet alleen om ons heen zijn, maar ook daadwerkelijk in ons lichaam terechtkomen.

Invloed op hormonen

Een van de grootste zorgen rondom microplastics is hun mogelijke effect op het hormonale systeem. Veel kunststoffen bevatten namelijk stoffen die bekendstaan als hormoonverstoorders, zoals bisfenol A (BPA) en ftalaten. Deze stoffen kunnen het natuurlijke evenwicht van hormonen in het lichaam verstoren. Hormonen spelen een cruciale rol bij vruchtbaarheid. Ze regelen onder andere de eisprong, de kwaliteit van eicellen en sperma, en de menstruatiecyclus. Als dit systeem uit balans raakt, kan dat invloed hebben op de kans om zwanger te worden.

Uit verschillende studies blijkt dat blootstelling aan bepaalde plasticstoffen kan leiden tot een verminderde spermakwaliteit bij mannen en verstoringen in de cyclus bij vrouwen. Hoewel microplastics zelf nog niet volledig zijn onderzocht in dit verband, is de link met de stoffen die ze bevatten wel zorgwekkend.

Microplastics en mannelijke vruchtbaarheid

Bij mannen lijkt vooral de spermakwaliteit gevoelig te zijn voor invloeden van buitenaf. Onderzoek heeft aangetoond dat blootstelling aan plasticgerelateerde chemicaliën kan leiden tot minder beweeglijke zaadcellen en een lager aantal zaadcellen. Daarnaast zijn er aanwijzingen dat microplastics ontstekingsreacties in het lichaam kunnen veroorzaken. Chronische ontstekingen kunnen op hun beurt weer een negatieve invloed hebben op de productie van gezond sperma. Hoewel het onderzoek naar microplastics zelf nog in een relatief vroeg stadium zit, zien wetenschappers wel parallellen met eerdere studies naar plasticchemicaliën. Dat maakt dat er voorzichtigheid wordt geadviseerd.

Microplastics en vrouwelijke vruchtbaarheid

Ook bij vrouwen zijn er mogelijke risico’s. Hormoonverstorende stoffen kunnen invloed hebben op de eisprong en de kwaliteit van eicellen. Daarnaast zijn er zorgen over de impact op de baarmoeder en de ontwikkeling van een embryo. Het feit dat microplastics inmiddels in de placenta zijn aangetroffen, zorgt voor extra onrust onder onderzoekers. De placenta speelt een belangrijke rol in de ontwikkeling van een ongeboren kind. Als daar vreemde deeltjes in terechtkomen, is nog niet duidelijk wat de gevolgen op lange termijn zijn.

Sommige studies suggereren dat blootstelling aan bepaalde plasticstoffen kan samenhangen met vruchtbaarheidsproblemen of een verhoogd risico op miskramen. Maar ook hier geldt: er is meer onderzoek nodig om harde conclusies te trekken.

Hoe groot is het risico?

Het eerlijke antwoord is: dat weten we nog niet precies. Microplastics zijn relatief nieuw als onderzoeksgebied en het is lastig om direct oorzaak en gevolg aan te tonen. Mensen worden namelijk aan veel verschillende stoffen tegelijk blootgesteld. Toch zijn veel wetenschappers het erover eens dat het verstandig is om blootstelling waar mogelijk te beperken. Niet omdat er al keihard bewijs is voor directe schade aan de vruchtbaarheid, maar omdat er genoeg aanwijzingen zijn dat het invloed kán hebben.

Wat kun je zelf doen?

Helemaal vermijden is vrijwel onmogelijk, maar je kunt wel bewuste keuzes maken om je blootstelling te verminderen. Denk bijvoorbeeld aan het vermijden van plastic verpakkingen waar mogelijk, zeker bij warm eten of drinken. Gebruik liever glazen of roestvrijstalen alternatieven. Ook kan het helpen om minder bewerkte voeding te eten, omdat deze vaak meer in contact is geweest met plastic. Ventileren van je huis en regelmatig schoonmaken kan daarnaast helpen om microplastics in stof te verminderen.

Afbeelding: Freepik